gujarati world

નરેન્દ્ર મોદીના વડાપ્રધાન બન્યા પહેલાંના સંખ્યાબંધ વિડીયોમાં તેમણે પછીથી વડાપ્રધાન તરીકે લીધેલા નિર્ણયોની ટીકા સાંભળી શકાશે, પણ ના... ભક્તો ત્યારે પણ હોંશે હોંશે છેતરાયા હતા ને આજે પણ હોંશે હોંશે છેતરાય છે. ત્યારે રવાડે ચડીને છેતરાયા હતા ને આજે આંખ સામે દેખાતી અસલિયત નજરઅંદાજ કરીને છેતરાય છે.

તેનો તાજો દાખલો આજે ટ્વિટર પર ચાલેલી સુવેન્દુ અધિકારી વિશેની મોદીની જૂની વિડીયોનો છે. તેમાં મોદી લાંચ લેતાં રંગેહાથ પકડાયેલા અને ત્યારે મમતા બેનર્જીના સાથીદાર એવા સુવેન્દુ અધિકારીની બરાબર ટીકા કરે છે અને એ પણ તેમના ખાસ, સડકછાપ અંદાજમાં. સાદા ગુજરાતીમાં જેને 'કૂદી કૂદીને' કહી શકાય એવી રીતે.

--અને આજે એ જ મોદી એ જ સુવેન્દુને બંગાળના મુખ્ય મંત્રી બનાવે છે ને ડાહી ડાહી વાતો કરે છે. ત્યારે ભક્તોએ શું કરવાનું? મમતા બેનરજી કેટલાં ખરાબ છે અને એક સમયે સુવેન્દુ તેમના માણસ હતા, તેની પર ફોકસ કરવાનું. તટસ્થતાની વાતો કરવાની અને 'તમે તો મોદીની પાછળ પડી ગયા છો'--એવી લાઇન ચલાવવાની.

આટલો અંધાપો રાજકીય સ્વાર્થ ધરાવતા લોકોમાં હોય તો તેને સ્વાર્થઅંધતા કહેવાય, પણ સ્વાર્થઅંધતા કરતાં વિચારઅંધતા અને ધિક્કાર-અંધતા ઘણી વધારે ખતરનાક છે. કેમ કે, તેની અસરો ફક્ત રાજકારણ પૂરતી સીમિત ન રહેતાં સમાજમાં ઝેર પ્રસારે છે અને છેક મૂળીયાં સુધી પહોંચી જાય છે. તેનો અનુભવ આપણે કરી રહ્યા છીએ.

કેટલાક લોકો માને છે ને એવી ચિંતા પણ કરે છે કે હું મોદીને ધિક્કારું છું ને ચોવીસે કલાક તેમની ટીકા કરવામાં ગાળું છું. એવા લોકોને આશ્વસ્ત કરવા માટે કહી દઉં કે હું તેમની નીતિઓનો, જૂઠાણાંનો, સડકછાપ વક્તવ્યોનો, દેશને ડૂબાડતાં તેમનાં કશી દીર્ઘ કે સાદી દૃષ્ટિ વગરનાં પગલાંનો, ભયંકર (વેપનગ્રેડ) આત્મમુગ્ધતાનો, ધિક્કારને રાજ્યાશ્રય આપવાની રસમનો, તેમના છીછરાપણાનો અને હળહળતા દંભનો, રાજાબાબુ-એડિટ્યુડનો આકરો ટીકાકાર છું, પણ તેમના માટે મનમાં ધિક્કાર નથી. તેમણે દેશને અને સમાજને ભરપાઈ ન થઈ શકે એટલું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે એવું પૂરતી હકીકતો સાથે માનું છું. છતાં, તેમના વિશે મનમાં ઝેર નથી. કારણ કે, એવો ધિક્કાર-એવું ઝેર સરવાળે મને જ મારી નાખે. તેમના વિશેના અભિપ્રાયો મારી વિચારસૃષ્ટિનો એક નાનો હિસ્સો છે, પણ તેમના પ્રેમીઓને મારી આખી વિચારસૃષ્ટિમાંથી ફક્ત એટલું જ દેખાય છે અથવા એટલું જ યાદ રહે છે. (તે સિવાય મારા મનોજગતમાં બીજું શું શું છે, તેની એક જ ઝલક લેવી હોય તે મારો બ્લોગ અથવા 'મારી પત્રકારત્વ-લેખનની સફર' પુસ્તક જોઈ શકે છે. )

બીજી તરફ, ઘણાખરા પ્રગટ ભક્તો ઝેરના વેપારી થઈ ગયા છે. સીધાંસાદાં મૂલ્યોની વાત, માનવતાની વાત, સહઅસ્તિત્વની વાત તેમનાથી ખમાતી નથી. તેના ઉલ્લેખમાત્રથી તે ઝેરની ઉલટીઓ કરવા માંડે છે. તેમને લાગે છે કે માનવતાનાં મૂલ્યોની વાત થશે તો આટલા દાયકાઓની મહેનતથી ઊભો કરેલો ને મોટો થયેલો ધિક્કાર ને વેરઝેરનો માંચડો પાછો ફસકી પડશે. એટલે એવી વાત કરનારા લોકો પર ટ્રોલિંગથી માંડીને બીજીત્રીજી રીતે દબાણ કરીને તેમને ચૂપ કરાવવા મથે છે.

અને પ્રચ્છન્ન ભક્તો.

તેમને પૂરેપૂરું સમજાતું નથી અથવા પોતાની ભક્ત-અવસ્થા તે પૂરેપૂરી સ્વીકારી શકતા નથી. એટલે તે 'અમારે તો તમારા જેવું નથી. અમે તો મોદીની મુદ્દાઆધારિત ટીકા કરીએ છીએ'--એવી દલીલ કરીને જાતને આશ્વાસન આપે છે, પણ રોજેરોજ તેમના સાહેબની મુદ્દાઆધારિત ટીકા થાય ત્યારે, 'આ તો હદ કરે છે' એવું તેમને રોજેરોજ વાજબી ટીકાના મુદ્દા પૂરા પાડનારા મોદી વિશે નહીં, પણ એ મુદ્દે મોદીની ટીકા કરનારા લોકો વિશે થાય છે. મુદ્દા ખોટા છે, એવું તે કહી શકે એમ નથી. એટલે પછી તે બીજી ભળતી દલીલો કરે છે. એ તેમના પ્રચ્છન્ન ભક્ત હોવાનું લક્ષણ છે. (ભક્ત શબ્દ આકરો લાગે તો તે પોતાને પ્રેમી કે સમર્થક પણ ગણી શકે છે.)

એવા સંજોગોમાં, ઝેરનાં વાવેતર, ઝેરની ખેતી, ઝેરની ફસલ ને ઝેરનો વેપલો કરનારાઓ સાથે જીભાજોડી કરવા પણ તેમની દુકાને ઊભવું નહીં ને આપણા બારણે નજરે પડે તો પોતપોતાની પ્રકૃતિ પ્રમાણે તેમને રવાના કરવા અથવા અવગણવા.

ઝેરીલા લોકો સાથે સંવાદની મહત્ત્વાકાંક્ષા મેં તો છોડી દીધી છે. તેમના ઝેરથી સલામત રહેવું એને જ પ્રાથમિક કર્તવ્ય ગણ્યું છે. તમે પણ તેમના ઝેરથી અળગા ને સલામત રહો એવી શુભેચ્છા.

1. લોકો મમતાની ગુંડાગીરીથી કંટાળી ગયા હતા.

- મમતા બેનરજીની ગુંડાગીરી જાણીતી છે. તેનાથી લોકો કંટાળે એ ચોક્કસ એક કારણ હોઈ શકે. પરંતુ ગુંડાગીરીથી કંટાળેલા લોકો મોદી-શાહને પસંદ કર? અને તેમનો આટલાં વર્ષોનો રાજ્યોનો અને કેન્દ્રનો રેકોર્ડ સદંતર ન જુએ?

2. મમતા બહુ ભ્રષ્ટાચારી છે.

- એકેય નેતાના ભ્રષ્ટાચારી ન હોવા વિશે બાંહેધરી આપી શકાય એવું રહ્યું નથી. એક સમય હતો જ્યારે મમતા ભૂરી પટ્ટીની સ્લીપર પહેરીને ફરતાં હતાં ને સામાન્ય ઘરમાં રહેતાં હતાં. પછી તો હુગલીમાંથી બહુ પાણી વહી ગયાં. પરંતુ વાંધો મમતાના ભ્રષ્ટાચાર સામે હોય તો તેનો વિકલ્પ રાષ્ટ્રીય સ્તરે અને રાજ્યના સ્તરે ભ્રષ્ટાચારના તમામ રેકોર્ડ તોડનાર ભાજપ હોઈ શકે?

3. લોકોને વિકાસ જોઈએ છે અને મમતા વિકાસવિરોધી છે.

- મોદીની ભાજપે અપનાવેલું વિકાસનું મોડેલ હવે આટલાં વર્ષે ઉઘાડું પડી ગયું છે. ખુલ્લી આંખે જોઈ શકતા કોઈ પણ માણસને સમજાય કે પહેલાં લોકોની સુવિધા માટેનાં કામ થતાં હતાં અને તેમાં ભ્રષ્ટાચાર થતો હતો, જ્યારે હવે તોતિંગ અને અભૂતપૂર્વ સ્તરનો ભ્રષ્ટાચાર કરવા માટે અનિવાર્ય આડપેદાશ તરીકે વિકાસનાં કામ ઊભાં કરવામાં આવે છે, અને તેનો અમલ કેવો થાય છે, એ તો તેની ગુણવત્તા પરથી સ્પષ્ટ છે.

વર્ષ 2014માં ગુજરાતબહારનું કોઈ સામાન્ય માણસ કહે કે અમે વિકાસ માટે મોદીને મત આપ્યો, તો તેની દલીલ સમજી શકાય, પણ 2026માં નિષ્ફળ વિદેશ નીતિ, નિષ્ફળ અર્થનીતિ,તોતિંગ ભ્રષ્ટાચારની અનિવાર્ય પેદાશ તરીકે ઊભી થતી માળખાકીય સુવિધાઓનું અણઘડ આયોજન, લોકોની સુવિધાને બદલે પોતાના જયજયકારને કેન્દ્રમાં રાખીને થતા વેનિટી પ્રોજેક્ટ--આ બધા પછી પણ મોદીના વિકાસના વાવટા ફરકાવવા માટે ને વિશ્લેષણોમાં તેને આગળ કરવા માટે જબરી બેશરમી જોઈએ.

5. મોદીની યોજનાઓ અને વચનોની સામાન્ય લોકો પર બહુ અસર થાય છે.

- શક્ય છે, પણ ચૂંટણી વખતે ચૂંટણીપંચની રહેમનજર તળે, સત્તાવાર સરકારી લાંચ તરીકે જાહેર કરાતી આ યોજનાઓના અમલનો ઇતિહાસ કોઈ નહીં જોતું હોય? જોકે, હકીકત એ પણ છે કે મુખ્ય ધારાનાં પ્રસાર માધ્યમોમાં એ બધાને સાવ ઓછું સ્થાન મળે છે.

6 .મમતા મુસલમાનતરફી છે ને એ જીતશે તો બંગાળમાં ઉર્દુ બોલાતું થઈ જશે.

- મમતા મુસલમાનતરફી છે એ સાબીત કરવું અઘરું પડી શકે, પણ ભાજપ મુસલમાનવિરોધી છે અને ડોગવ્હિસલિંગ કરવામાં--મુસલમાનો સામે સરેઆમ ઉશ્કેરણી ફેલાવવામાં--અતિશય ઉત્સાહી છે, એનો લાંબો ઇતિહાસ અને વર્તમાન છે. તેને પ્રતિસાદ મળે અને તેના લીધે મતોમાં ફાયદો થાય, ત્યારે વિશ્લેષકોએ તેને સ્ટ્રેટેજી કે ચાણક્યનીતિ તરીકે વધાવવાનું હોય કે ચિંતા વ્યક્ત કરવાની હોય?

7. મમતાની આપખુદશાહી ભારે પડી.

-- અને લોકોએ મમતાની આપખુદશાહીથી કંટાળીને મોદી-શાહની ભાજપને મત આપ્યો.

8. મમતાના લાંબા સમયના શાસનથી લોકો કંટાળી ગયા હતા. એટલે સત્તાપક્ષવિરોધી લાગણી- એન્ટીઇન્કમ્બન્સી-એ કામ કર્યું.

- બરાબર. એ લાગણી તો ફક્ત વિપક્ષોની સરકારને જ નડે. કારણ કે, ભાજપની સરકારોમાં તો સુશાસનનો પાર નથી. (જીતના વરઘોડામાં જોડાઈને નાચવાનું ચાલુ કરી દીધા પછી હકીકત ગૌણ બની જાય છે અને કંઈ પણ કહી શકાય છે.)

9. ભાજપના કાર્યકરોએ બહુ મહેનત કરી. અમિત શાહે જોરદાર આયોજન કર્યું.

- આ બંને બાબતો સાચી, પણ અમિત શાહના 'આયોજન'ની વિવિધ દિશાઓ અને પદ્ધતિઓ વિશે પણ પ્રકાશ પાડવાનો કે નહીં?

*