Sunday, June 13, 2021

પત્રકારત્વની સફર (૪૫): નગેન્દ્ર વિજયનું જાહેર સન્માન

(ભાગ-૧) (ભાગ-૨) (ભાગ-૩) (ભાગ-૪) (ભાગ-૫) (ભાગ-૬) (ભાગ-૭) (ભાગ-૮) (ભાગ-૯) (ભાગ-૧૦) (ભાગ-૧૧)  (ભાગ-૧૨) (ભાગ-૧૩) (ભાગ-૧૪) (ભાગ-૧૫) (ભાગ-૧૬) (ભાગ-૧૭) (ભાગ-૧૮) (ભાગ-૧૯) (ભાગ-૨૦) (ભાગ-૨૧) (ભાગ-૨૨) (ભાગ-૨૩) (ભાગ-૨૪) (ભાગ-૨૫) (ભાગ-૨૬) (ભાગ-૨૭) (ભાગ-૨૮) (ભાગ-૨૯) (ભાગ-૩૦) (ભાગ-૩૧) (ભાગ-૩૨) (ભાગ-૩૩) (ભાગ-૩૪) (ભાગ-૩૫) (ભાગ-૩૬) (ભાગ-૩૭) (ભાગ-૩૮) (ભાગ-૩૯) (ભાગ-૪૦) (ભાગ-૪૧) (ભાગ-૪૨) (ભાગ-૪૩) (ભાગ-૪૪)

અખબારો-સામયિકોમાં લખવાને કારણે મળતી ખ્યાતિ માનવસહજ રીતે ગમતી હતી. પણ તે મારો મુખ્ય ઉદ્દેશ કે મુખ્ય લક્ષ્ય ન હતી. તે વલણમાં કેવળ પસંદગીની સ્પષ્ટતા હતી. સ્વમાન અને સંતોષના ભોગે મને પ્રસિદ્ધિ ખપતી ન હતી. એવા સંજોગોમાં ‘ગુજરાત સમાચાર’ની બુધવારની પૂર્તિ માટે મેં મોકલેલા લેખને બદલે, બીજો લેખ મોકલવો એવું કહેવામાં આવ્યું, તે મને ઠીક ન લાગ્યું.

‘સામાન્ય વાચકોને રસ નહીં પડે’—એ કારણ પૂરતું કે યોગ્ય ન હતું. મને થયું કે તે સ્વીકારી લેવાથી, ભવિષ્યમાં કોઈ પણ લેખ ગમે તેવા નજીવા કારણસર પાછો મોકલવા માટે મોકળું મેદાન મળી જાય—અને હું પણ તેમાં થોડે અંશે ભાગીદાર બન્યો ગણાઉં. ‘સામાન્ય વાચકોને શું ગમશે?’ અથવા ‘સાહેબલોકોના મતે, સામાન્ય વાચકોને શું નહીં ગમે?’ એવું વિચારીને કોલમ લખવાનું મને મંજૂર ન હતું. એટલે તા. જાન્યુઆરી ૧૩,૨૦૦૫ના રોજ શિષ્ટતાપૂર્વક એક પત્ર લખીને મારી પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી અને જૂન ૨૦૦૩થી શરૂ થયેલી કોલમ પ્રેમથી આટોપી લીધી.

ત્યાર પહેલાં વર્ષ ૨૦૦૪ના અંતે, ‘આરપાર’ના સરદાર અને દિવાળી અંકોમાંથી પરવાર્યા પછી અને ‘દલિતશક્તિ’માં ચાલતા ગિજુભાઈ બધેકાની કેટલીક વાર્તાઓના વિવાદની વચ્ચે, એક અનોખો પ્રસંગ આવ્યોઃ રવજીભાઈ સાવલિયા નગેન્દ્ર વિજયને તેમના જાહેર સન્માન માટે રાજી કરી શક્યા. નગેન્દ્રભાઈ જાહેરમાં ભાગ્યે જ આવે. લોકો સાથે હળવામળવાનું તેમણે સાવ મર્યાદિત રાખ્યું હતું. પરંતુ તેમના પરમ સ્નેહી-શુભેચ્છક-જ્ઞાનમિત્ર એવા રવજીભાઈનો ધસમસતા ઉમળકાભર્યો આગ્રહ તે ટાળી કે ખાળી શક્યા નહીં. રવજીભાઈ સાથે મારે પણ સ્વતંત્ર રીતે પ્રેમનો સંબંધ હતો. ઉપરાંત ‘સફારી’ની ઑફિસે મારી નિયમિત અવરજવર. એટલે નગેન્દ્રભાઈ તથા હર્ષલ સાથે અલગઅલગ રીતે નિકટતા. તેના કારણે આખા આયોજનમાં મારી સક્રિય સામેલગીરી રહી.

આ કાર્યક્રમનું નિમિત્ત બનાવીને મેં નગેન્દ્રભાઈનો ઇન્ટર્વ્યૂ લેવાનું નક્કી કર્યું. શિષ્યભાવે થોડો આગ્રહ પણ કર્યો. તે સંમત થયા અને મેં તેમનો દુર્લભ કહેવાય એવો ઑડિયો ઇન્ટર્વ્યૂ કર્યો. ઘણાં વર્ષોમાં કદાચ એ તેમનો પહેલો ઇન્ટર્વ્યૂ હતો. હું તેમને સતત મળતો હતો. એટલે ઇન્ટર્વ્યૂની વાતચીતમાં ઔપચારિકતાને બદલે અત્યંત સ્વાભાવિકતા હતી. આમ પણ, ઓછું બહાર આવતા નગેન્દ્રભાઈ વાતચીતમાં ખીલનારા, વાતરસિયા જણ હતા. એટલે ઇન્ટર્વ્યૂ સરસ રહ્યો.
નગેન્દ્ર વિજયના ઇન્ટર્વ્યૂની ટ્રાન્સ્ક્રીપ્ટનો અંશ
ઇન્ટર્વ્યૂ પરથી તૈયાર કરેલો લેખ સન્માન કાર્યક્રમ પૂરો થઈ જાય ત્યારે પછી પ્રગટ કરવો એવું નક્કી કર્યું. એ સમયગાળામાં કાર્યક્રમના કાર્ડ તૈયાર કરવા અને મંચ પર રહેનારા મહેમાનો આમંત્રણ આપવાથી માંડીને  વિશિષ્ટ સ્મૃતિચિહ્ન તૈયાર કરવા સુધીની પ્રક્રિયામાં હું ક્યારેક સાક્ષી ને ક્યારેક પાત્ર રહ્યો. સમારંભમાં દર્શાવવા માટે નગેન્દ્રભાઈ વિશેનું ઑડિયો-વિઝ્યુઅલ પ્રેઝન્ટેશન તૈયાર કરવાનું હતું. તેના માટેની પ્રાથમિક સ્ક્રીપ્ટ મેં લખી હતી. હર્ષલે કરેલા ફેરફાર પછી ફાઇનલ થયેલી સ્ક્રીપ્ટ વંચાવવા માટે વૉઇસ આર્ટિસ્ટ ભરતભાઈ રાજગોરની સેવાઓ લીધી.

સ્ટુડિયોમાં સ્ક્રીપ્ટના રેકોર્ડિંગ વખતના અનુભવો અને ત્યાર પછી એક ભાઈને ત્યાં એડોબ પ્રિમિયર સોફ્ટવેરમાં સાઉન્ડ ટ્રેક પર તસવીરો-દૃશ્યો ગોઠવાતાં જોવાના અનુભવ બહુ વિલક્ષણ અને નવી દુનિયાનું દર્શન કરાવનારા રહ્યા. હર્ષલ અને હું ઘણી વાર વ્યાવસાયિક કાર્યપદ્ધતિઓથી, વિલંબથી, ગુણવત્તાથી અને અમુક શૈલીથી કંટાળતા. પણ એ વિશે એકબીજા સાથે રમૂજો કરીને માનસિક ભાર હળવો કરવા પ્રયાસ કરતા. હર્ષલની સેન્સ ઑફ હ્યુમર બહુ સારી અને અમારી વચ્ચે રમૂજો કરવાનો જૂનો સંબંધ હતો. એટલે તંગ પરિસ્થિતિમાં પણ અમે એવી મઝા કરી શકતા હતા.

કાર્યક્રમમાં ‘સ્કોપ’ના પરામર્શક મંડળમાંથી કોઈ ઉપસ્થિત રહી શકે તો સારું, એવી અમારી લાગણી હતી. થોડી તપાસ પછી ભૌતિકશાસ્ત્રના પરામર્શક ડૉ. જે.એન. દેસાઈ સાથે સંપર્ક થયો. હર્ષલ અને હું તેમના ઘરે મળવા-આમંત્રણ આપવા ગયા. ત્યારે પહેલી વાર એવો અણસાર આવ્યો કે વિશુદ્ધ વિજ્ઞાનવાળા કેટલાક પંડિતો તેમના ક્ષેત્રના નિર્વિવાદ નિષ્ણાત હોવા છતાં, ‘સ્કોપ’થી થયેલા વિજ્ઞાનપ્રસારના કામને કદાચ પૂરું પ્રમાણી શકતા ન હતા. શાસ્ત્રીયતાના આગ્રહને કારણે કે ગમે તેમ, પણ વિજ્ઞાનને સરળ અને લોકાભિમુખ બનાવવાના પ્રયાસોની કદર તેમના મનમાં જોઈએ તેટલી વસી ન હતી. એવી છાપ મને પડી.  મનોમન શાસ્ત્રીય સંગીતના કલાકારો અને ફિલ્મી ગીતોના ગાયકોની સરખામણી યાદ આવી. જોકે, ઉસ્તાદ ફૈયાઝખાં સાયગલની કે ઉસ્તાદ બડેગુલામઅલીખાં લતા મંગેશકરની ગાયકીને વખાણી શક્યા હતા-તેમની પ્રવીણતાને પ્રમાણી શક્યા હતા.

બીજો અહેસાસ સમારંભના સમયે થયો. એ યુગ સોશિયલ મિડીયાનો ન હતો. પ્રચારપ્રસારનાં સાધન પ્રમાણમાં મર્યાદિત હતાં. ‘સફારી’માં કાર્યક્રમ વિશેની માહિતી કે જાહેરાત આવી ન હતી. નિમંત્રણ કાર્ડ છપાવ્યાં અને વહેંચ્યાં હતાં. પરંતુ ફક્ત નિમંત્રણ કાર્ડ પર હાજરીનો આધાર હોય ત્યારે, કાર્ડ ઘણાં વધારે પ્રમાણમાં વહેંચવાં પડે. વ્યવહારની તે રીત ત્યારે સમજાઈ ન હતી. થોડું એવું પણ હતું કે નગેન્દ્રભાઈ આટલા વર્ષે પહેલી વાર જાહેરમાં આવી રહ્યા છે એટલે ભીડ માશે નહીં.
પરંતુ ડિસેમ્બર ૧૪, ૨૦૦૪ના રોજ (નગેન્દ્રભાઈની સાઠમી વર્ષગાંઠની આગલી સાંજે) કાર્યક્રમનો સમય થયો ત્યારે હોલમાં જુદું ચિત્ર જોવા મળ્યું. ટાગોરહોલમાં ખાસ્સી બેઠકો ખાલી હતી અને સમય વીતી રહ્યો હતો. વાચકોમાં નગેન્દ્રભાઈ માટેનો આદર જોતાં એક હોલ છલકાઈ જાય એટલા ચાહકો સહેલાઈથી ઉમટી પડે. પરંતુ એવું થાય તે માટે વધુ લોકોને જાણ થવી જોઈએ અને જેટલાને જાણ થાય તે બધેબધા ન પણ આવી શકે. એ બંને વાસ્તવિકતા હતી. તેના કારણે હોલ પૂરો ભરાયો નહીં. એ વાતનો  રંજ ખંખેરીને કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો. કારણ કે તે ભાગ્યે જ જાહેરમાં આવતા પ્રિય લેખકના સન્માનનો અનોખો પ્રસંગ હતો.

મંચ પર ડૉ. જે.એન. દેસાઈ, સુજ્ઞ વાચકોમાં વિજ્ઞાનલેખક તરીકે જાણીતા રેડિઓલોજિસ્ટ ડૉ. સુશ્રુતભાઈ પટેલ (જેમણે હર્ષલ પબ્લિકેશન્સ માટે ‘ધૂમકેતુ હેલી’ પુસ્તક લખ્યું હતું), નગેન્દ્રભાઈના મિત્ર-કાર્ટૂનિસ્ટ દેવ ગઢવી (જેમનાં કાર્ટૂન નગેન્દ્રભાઈના સાપ્તાહિક ‘ફ્લૅશ’માં તથા કૅરિકેચર ‘સફારી’ના ગેલ-ગમ્મત-ગપસપ વિભાગમાં આવતાં હતાં), સમાજલક્ષી ઉદ્યોગપતિ કાંતિસેન શ્રોફ અને રવજીભાઈ સાવલિયા હતા. ઉપરાંત હર્ષલ અને હું પણ થોડું થોડું બોલ્યા. તે પ્રસંગે રવજીભાઈની પહેલથી ‘નગેન્દ્ર વિજય સાયન્સ ફાઉન્ડેશન’ની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી.

કાર્યક્રમ પછી મેં તૈયાર કરેલી એક પાનાની નોંધ ‘આરપાર’માં તો આવી જ. સાધારણ ફેરફાર સાથે તે નોંધ, લેખક-સંપાદકની તસવીર સુદ્ધાં ન છાપવાના ‘સફારી’ના નિયમમાં વિવેકપૂર્ણ અપવાદ કરીને, જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના અંક (નં.૧૩૧)ના ઉઘડતા પાને પ્રગટ થઈ.
સમારંભ વિશેની મારી નોંધ અને તેનું પાના પર મુકાયેલું ફાઇનલ સ્વરૂપ (નીચે)
જાન્યુઆરી ૨૦૦૫માં એક સાવ નાનકડી, પણ મઝાની વાત બની. વડોદરાની એમ.એસ. યુનિવર્સિટીના ‘ફેકલ્ટી ઑફ સોશ્યલ વર્ક’ વિભાગમાં મારે બોલવા જવાનું થયું. તેના માટે મારી મુખ્ય લાયકાત ‘દલિતશક્તિ’ના સંપાદક તરીકેની હતી. પરંતુ મઝાની વાત બીજી હતી. બારમા ધોરણમાં સાવ ઓછા ટકા (૫૬ ટકા) આવ્યા પછી તે સમયની રીત પ્રમાણે બી.એસસી. જ કરવાનું હતું. પરંતુ બીરેનને ક્યાંકથી સોશ્યલ વર્કના અભ્યાસક્રમ વિશે જાણ થઈ હશે. એટલે તે મને ‘ફેકલ્ટી ઑફ સોશ્યલ વર્ક’ પર લઈ ગયો હતો. ત્યાં ફક્ત માસ્ટર્સનો પ્રોગ્રામ ચાલતો હશે કે પછી બીજા કોઈ કારણે પ્રવેશ શક્ય બન્યો ન હતો. ત્યાર પછી ૧૮ વર્ષે ફરી એક વાર ત્યાં જવાનું થયું.
લખવાનું કામ કે લોકોના ધ્યાન પર આવે એવું બીજું કામ કરતા ઘણા લોકોને જીવનમાં આવું બનતું હોય છે. પોતે જે શાળામાં ભણ્યા હોય ત્યાં કે જ્યાં નીચલી પાયરીએ કામ કર્યું હોય ત્યાં આદરણીય મહેમાન તરીકે જવાનું થાય અથવા પોતાના આદરણીયોના હાથે માનઅકરામ મેળવવાનાં થાય. એને મોટી સિદ્ધિ ગણીને ફુલાવાને બદલે, થોડી વાર માટે માનવસહજ આનંદ લઈ લેવાનું વધારે ફાયદાકારક રહે છે. તેનાથી વાસ્તવિકતાની વધારે નજીક રહેવાય છે.

લખવા-વાંચવાના કામ નિમિત્તે-તેમાં થોડાઘણા જાણીતા થયા પછી, તેની સાથે આવતી પ્રવૃત્તિ એટલે વક્તવ્ય. બોલવાના ક્ષેત્રમાં મારી શરૂઆત સામાન્ય એટલે કે આત્મવિશ્વાસ વગરના માણસ તરીકેની હતી. સ્કૂલકાળમાં એકાદ વાર વિક્રમ સારાભાઈ વિશે બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે લખાણ ગોખેલું. પણ બોલવા ઊભો થયો ત્યારે બે-ત્રણ લીટી પછી અટકીને બેસી ગયો હતો. મોટપણે થોડાઘણા પ્રસંગોમાં નભી જાય એટલું બોલતો થયો. તે માટે ખાસ્સું લખી રાખતો. એમ કરતાં ધીમે ધીમે એ કસબ આવડતો ગયો.

નગેન્દ્રભાઈના સન્માન સમારંભમાં ને ‘ફેકલ્ટી ઑફ સોશ્યલ વર્ક’માં બોલ્યો ત્યાં સુધી પૂરેપૂરો તો નહીં, પણ ઘણો ઘડાઈ ગયો હતો. તેનાં થોડાં વર્ષ પછી રહ્યોસહ્યો ક્ષોભ જતો રહ્યો અને વિવિધ પ્રકારના શ્રોતાસમુહ હોય તો પણ તેમને રસ પડે, મઝા પડે અને વિચારવાનું કંઈક મળે એ રીતે બોલવાની ફાવટ આવી. તેમાં મારી રમૂજ-કટાક્ષવૃત્તિની સારી એવી મદદ મળતી હતી. પરંતુ જાહેરમાં બોલવાની આ સફર થકી મારા મનમાં એક વાત પાકી થઈઃ બોલવાનું એ લેખન જેવી જન્મજાત કળા નથી. એ કસબ છે, જે મોટા ભાગના લોકો મહેનતથી હસ્તગત કરી શકે. બોલનાર સાવ ઢ હોય, સ્ટેજના નામમાત્રથી તેના પગ ધ્રુજતા હોય તો પણ તાલીમથી તેને સારો વક્તા બનાવી શકાય. (‘સંતુ રંગીલી’નું મૂળભૂત કથાવસ્તુ કંઈક આ જ પ્રકારનું હતું) ગુજરાતીમાં સારા વક્તા હોવું એટલે શું, એ અલગ મુદ્દો છે અને વક્તા તરીકે ઓળખાવું, એ તો વળી એથી પણ અલગ મુદ્દો છે. તેની ચર્ચા અહીં અપ્રસ્તુત છે.

બોલવાની સરખામણીમાં સંગીત-ચિત્રકળા-લેખનનું બીજ જન્મજાત હોય છે. એ ખરું કે બીજમાંથી ઝાડ બનાવવા માટે સતત સજાગ રહીને મહેનત કરવી પડે. બીજી તરફ, લખવાની જન્મજાત ફ્લૅર (સાદા શબ્દોમાં કહીએ તો, આવડત) ન હોય તે ગમે તેટલી મહેનત કરે અને લખનાર તરીકે જાણીતા પણ બની જાય, છતાં તેને લખતાં ન આવડે તે ન જ આવડે. જાણીતા-લોકપ્રિય બનવું એ સ્વતંત્ર બાબત છે. તેને ગુણવત્તા સાથે અનિવાર્ય કે દ્વિપક્ષી સંબંધ નથી. ‘લોકપ્રિય હોય તે નકામું જ હોય’ અને ‘લોકપ્રિય હોય એટલે બધી ચર્ચાનો ત્યાં અંત આવી જાય છે’—એ બંને ભૂલભરેલાં વલણો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

‘આરપાર’નો રસ્તો લોકપ્રિયતાની માસ્તરીયા પરેજી પાળ્યા વિના અને લોકપ્રિયતા માટે લોકરંજનીમાં લપસી પડ્યા વિના કામ કરવાનો હતો. અમારા પ્રયત્નોની દિશા એ રહેતી હતી. વર્ષ ૨૦૦૪ના અંત સુધીમાં ‘આરપાર’ મર્યાદિત સરક્યુલેશન છતાં ઠીક ઠીક છાપ ઊભી કરી શક્યું. તેને આગળ વધારતાં, સરદારના વિશેષાંકને મળેલા સરસ પ્રતિભાવ પછી તેના આધારે પુસ્તક બનાવવું અને તે પુસ્તક ‘આરપાર’ પોતે જ પ્રકાશિત કરે એવું નક્કી થયું. ત્યાર પછી બીજાં ચુનંદાં પુસ્તકો પણ પ્રકાશિત કરવાં એવું ઠર્યું.

જાન્યુઆરી ૨૦૦૫માં અમદાવાદમાં શાસ્ત્રીય સંગીતના વાર્ષિક કાર્યક્રમ યોજતી જાણીતી સંસ્થા ‘સપ્તક’ને પચીસ વર્ષ થતાં હતાં. મોટા મોટા કલાકારો ‘સપ્તક’માં હોંશથી આવતા હોવાને કારણે, ‘સપ્તક’ના કાર્યક્રમ સંગીતની સાથોસાથ સ્ટેટસ-મોભાનું પણ પ્રતિક ગણાતા. અશ્વિની ભટ્ટ ‘સપ્તક’ના સ્થાપક નંદન મહેતાના ખાસ મિત્ર. ‘સપ્તક’ના કાર્યક્રમોમાં તે હોય. તેમના સૂચનથી ‘આરપાર’માં ‘સપ્તક’ વિશે સ્ટોરી કરવાનું નક્કી થયું.

શાસ્ત્રીય સંગીતમાં મારી ચાંચ ડૂબે નહીં. એટલે પ્રણવે ફીચર સ્ટોરીના ધોરણે સ્ટોરી કરવા માટે ‘સપ્તક’ના કેટલાક હોદ્દેદારોના ઇન્ટરવ્યૂ કર્યા. થોડી વાતચીત પછી તેને લાગ્યું કે આ કાર્યક્રમો રોજ દૂરદર્શન પરથી પ્રસારિત કરવામાં બહુ મોટો ખર્ચ નથી. તેણે મનોજભાઈ ભીમાણીને વાત કરી. મનોજભાઈના મનમાં પણ ગણતરી બેસી ગઈ. પરિણામે, ‘સપ્તક’ના ઇતિહાસમાં એકમાત્ર વાર તેના કાર્યક્રમોનું લાઇવ ટેલીકાસ્ટ થયું. તેમાં નંદનભાઈની મંજૂરી ઉપરાંત પ્રણવની સૂઝ-દૃષ્ટિ અને મનોજભાઈની આયોજનશક્તિનો મુખ્ય ફાળો હતાં. મારે ‘સપ્તક’ સાથે કશી લેવાદેવા નહીં. પણ લાઇવ ટેલીકાસ્ટ ‘આરપાર’ દ્વારા હોવાથી, એક વાર બધો તાલ જોવા માટે હું રાત્રે ગયો હતો, ‘સપ્તક’ના શ્રોતાઓની પરંપરા પ્રમાણે પાન-બાન ઠપકાર્યું હતું અને અમદાવાદ  દૂરદર્શન તરફથી લાઇવ ટેલીકાસ્ટનાં ઇન ચાર્જ મિત્ર રૂપા મહેતા સહિત બીજા કેટલાક લોકોને મળીને માહોલનો આનંદ લીધો હતો.
‘સપ્તક’ની વિગતવાર સ્ટોરી-તસવીરો તો છપાયાં. પણ સામાન્ય અંકમાં એ વખતે ત્સુનામીની કવર સ્ટોરી હતી. ‘સપ્તક’નો મામલો લાઇવ ટેલીકાસ્ટ સુધી પહોંચતાં, એ જ અંકનું મુખપૃષ્ઠ બદલીને તેની કેટલીક નકલો ગ્લેઝ્ડ પેપર પર ‘સપ્તક’ વિશેષાંક તરીકે છાપવામાં આવી. કેમ કે, અંકમાં વિશેષાંક કહેવાય એટલી સામગ્રી હતી જ. સામાન્ય અંકની કિંમત રૂ.૮  હોય, જ્યારે ગ્લેઝ્ડ પેપરવાળા અંકની કિંમત રૂ. ૫૦ રાખવામાં આવી.
સામાન્ય અંક (ડાબે) અને એ જ સામગ્રી, બીજા મુખપૃષ્ઠ સાથે વિશેષાંક
‘આરપાર’માં ધીમે ધીમે કરતાં નવા લોકોની ટીમ બની રહી હતી. પ્રણવ સંપાદકની ભૂમિકામાં હતો. થોડા સમય માટે દિલીપભાઈ ગોહિલ પણ જોડાયા હતા. બિનીત મોદી હતો. પત્રકારત્વના ચાલુ અભ્યાસે ‘આરપાર’માં કામ કરતા જયેશ અધ્યારુના લેખનમાં રંગત હતી. એક વાર અશ્વિનીભાઈએ કેટલાક લોકોના ઇન્ટર્વ્યૂ લઈને તેમાંથી દેવશી બારડને પસંદ કર્યો હતો. પૂરવ પટેલ અને ખુશાલી દવે પણ તંત્રીવિભાગમાં હતાં. એકાદ-બે મહિના માટે ઉર્વા અધ્વર્યુ પણ હતાં. મોડેથી ક્ષમા કટારિયા જોડાયાં હતાં. તે પ્રૂફ જોતાં અને લખતાં પણ ખરાં.

લેખકોમાં ચંદુ મહેરિયા અનાગત પટેલના નામે સાંપ્રત રાજકારણની કોલમ લખતા. કાર્તિકેય ભટ્ટ અર્થશાસ્ત્ર ને સમાજને સાંકળતી કોલમ લખતા. એક ડાયરીવિભાગ શરૂ કર્યો હતો. તેમાં વડોદરા ડાયરી બીરેન, ભૂજ ડાયરી સુનિલ માંકડ અને કેનેડા ડાયરી ઉત્પલ ભટ્ટ લખતા. સલિલભાઈની ગીતકારો વિશે અને ત્યાર પછી ડિરેક્ટરો વિશેની કોલમ ચાલતી. બકુલ ટેલર પણ લખતા હતા. હરીશભાઈની સંગીતકારોની સૂચિની કોલમ ચાલુ હતી. અવંતિકા ગુણવંત વાર્તાત્મક કોલમ લખતાં. અનિયમિત લખનારા ઘણા મિત્રો હતા.

પ્રણવ પોતે મનીષા ઠાકોર અને પછીથી વૈભવી મુ્ન્શા જેવાં નામે લાંબી વાર્તા-નવલકથા લખતો. તે સરસ લખતો હતો, પણ લખવાનું તેની પ્રાથમિકતામાંથી નીકળી રહ્યું હતું. એટલે અનિવાર્યપણે લખવું પડે એટલું જ લખતો અને મિત્રદાવે મારો મીઠો ઠપકો પણ ખાતો. ‘જામી’નાં કાર્ટૂન આવતાં હતાં. કલાકારો (ચિત્રકારો) તરીકે લાંબા સમય સુધી રાજેશ રાણા અને પછી રણમલ સિંધવ હતા. કમ્પ્યુટર પર ડિઝાઇનિંગ કરનાર-પાનાં પાડનાર અરવિંદ રાજપૂત, રાજુ ચેટ્ટિયાર અને રાજેશ ભાવસાર સાથે મારે વિશેષાંકો વખતે બહુ નજીકથી કામ કરવાનું થતું. પ્રૂફમાં બિંદુ ડોડિયા હતાં. ટેલીફોન ઓપરેટર નિકિતા પણ વિશેષાંકો વખતે ટીમનો હિસ્સો બની જતી હતી. પત્રકાર-મિત્ર તૃપ્તિ સોનીની પણ વિશેષ ઉપસ્થિતિ રહેતી. (કોઈ નામ રહ્યું હોય તો આગોતરી દિલગીરી. યાદ અપાવશો તો ઉમેરી લઈશ)

કામની વચ્ચે પ્રણવની બૂમાબૂમ અને મજાકમસ્તી ચાલતાં. ‘બધા બધું કરે અને કોઈની કશી જવાબદારી નહીં’—એ અમર સૂત્ર ‘આરપાર’ની દેન હતું. રાત્રે જાગીને કામ કરવાનું હોય ત્યારે પૂરવ પટેલ ચા અને મમરા શોધવા નીકળતા પુરવ પટેલની દંતકથાઓ ચાલતી. એ વખતે બહાર જમવામાં ગુજરાતી થાળી તેની બધી જ મર્યાદાઓ સહિત મારી પહેલી પસંદગી રહેતી. એટલે હું વિશેષાંકો માટે થઈને રાત્રે રોકાયો હોઉં તો બધાં ગુજરાતી થાળી જમવા જતાં. બાકી, રાત્રે હું ન હોઉં ત્યારે બીજા બધાએ, ઘરગથ્થુ રાંધતાં અને જરૂરતમંદ એવાં કોઈ બહેનને મનોજભાઈની ભલામણથી ‘સપોર્ટ’ કરવાનો રહેતો. નાઇટ પછીની સવારે બધાં ‘આરપાર’ની ઑફિસના છેક બહારના રૂમમાં નીચે કુંડાળું વળીને નાસ્તો કરવા બેસતાં.

માણસ હોય ત્યાં નાનીમોટી ખટપટો રહેવાની. તે ‘આરપાર’માં પણ હતી. છતાં, તેની વચ્ચે અનેક મઝાનાં  કામ કરી શકાયાં તેનો મને અને પ્રણવને આનંદ રહેતો હતો. આવા માહોલમાં યાદગાર બની રહેનારું વધુ એક કામ-સમૃદ્ધ કરનારો વધુ એક નવો અનુભવ અમારી રાહ જોતાં હતાં.

3 comments:

  1. નમસ્કાર....જેમ જેમ આપને વાંચતો જાઉં છું,તેમ તેમ થોડો થોડો આપની તરફ ખેંચતો જાઉં છું... સ્ટેપ બાય સ્ટેપ આપની બધી પોસ્ટ વાંચવાનો,પ્રયત્ન કરતો રહીશ..
    આપ કોઈ ચોક્કસ બોક્ષમાં રહી ને લખતા નથી.
    એટલેકે બાઇસ થયા વગર નિર્ભય રીતે લખો છો.

    નહીતો શાસ્ત્ર એમ કહે છે..
    સત્યમ વદ, પ્રિયમ વદ,અને ધર્મમ વદહ..

    અભિનંદન... દિલીપ ભટ્ટ.9825606436.

    ReplyDelete
  2. ઉર્વીશ ભાઈ કોઠારી, આજના તમારા 'નગેન્દ્ર વિજય સન્માન' કાર્યક્રમનો લેખ વાંચ્યો, તેમાં તમારા લખાણમાં તમે જે ઘણે ઠેકાણે
    નિખાલસતા,ખુલ્લા મને વાત કરી છે તે બહુ ઓછા લોકો કરે શકે,
    તમે હૃદય-મનના સંતોષ અને આત્મસન્માનને પ્રાથમિકતા આપી તે
    ગમ્યું છે! તમે તમારી આસપાસના લોકો સાથે ભળી જઇ તેમને બરાબર'તાવી ને કસોટી' તેમણે જાણી લઈ તેમની સાથે કામ કરો છો તે પણ જોવામાં આવ્યું તમારી પત્રકાર તરીકેના અનુભવો ઉગતા
    બીજા પત્રકારો માટે પ્રેરક બનશે એવું કહું તો ખોટું નથી.
    તમારી કારકિર્દી પત્રકારીત્વમાં આગળ ધપતી રહે તેવી શુભેચ્છા.

    ReplyDelete
  3. ઉર્વીશભાઈ, તમારી સફર વાંચવાની ઘણી મજા પડે છે. આગળની સફરનો ઇંતેજાર રહેશે.

    ReplyDelete